Zamknij Używamy plików cookies!

Tak, zgadzam się

10 pytań o cykl płciowy kobiety: owulacja, hormony, zapłodnienie

Wywiad z ginekologiem dr Mariuszem Piątkowskim

10 pytań o cykl płciowy kobiety: owulacja, hormony, zapłodnienie

10 najważniejszych pytań dotyczących cyklu płciowego, a wśród nich: co to jest owulacja,  jakie hormony wpływają na cykl płciowy i co się dzieje, gdy dochodzi do zapłodnienia komórki jajowej? Na wszystkie odpowiada ekspert – dr n. med. Mariusz Piątkowski, ginekolog-położnik i lekarz prowadzący pary starające się o dziecko w klinice InviMed w Gdyni.


10 pytań najwyższej wagi dla płodności kobiet

Kobieta rodzi się z kilkoma milionami niedojrzałych komórek jajowych w swoich jajnikach. Po okresie pokwitania, każdego miesiąca rośnie i dojrzewa kilkanaście komórek jajowych, z których zazwyczaj tylko jedna jest uwalniana z jajnika w okresie okołoowulacyjnym. Właśnie wtedy kobieta ma największe szanse na zajście w ciążę. Jedno jajeczko to jedna szansa na dziecko. Jeśli chcesz lepiej zrozumieć mechanizm owulacji, czyli jajeczkowania, poznaj 10 pytań najwyższej wagi dla płodności kobiet i odpowiedzi, których udzielił nasz specjalista.

1. Co to jest owulacja? Jakie są objawy jajeczkowania?

W czasie owulacji w pełni dojrzały pęcherzyk jajnikowy pęka, uwalniając do jamy otrzewnowej komórkę jajową, która zostaje przechwycona przez strzępki jajowodu i w jajowodzie oczekuje na zapłodnienie. Moment pęknięcia pęcherzyka i uwolnienia komórki jajowej nazywa się jajeczkowaniem lub owulacją.

Moment pęknięcia pęcherzyka i uwolnienia komórki jajowej może być odczuwany przez kobietę jako niezbyt silny ból w podbrzuszu po stronie lewej lub prawej albo w okolicy krzyżowej.

2. Kiedy występuje owulacja?

W przypadku kobiet o regularnych cyklach miesiączkowych o prawidłowej długości około 28 dni owulacja występuje zazwyczaj w połowie cyklu – pomiędzy 12 a 18 dniem. Zwykle 14 dni przed początkiem krwawienia menstruacyjnego w kolejnym miesiącu. U kobiet z dłuższym cyklem, jajeczkowanie odbywa się odpowiednio później.

Zbyt częste miesiączki i cykle krótsze niż 25 dni są wskazaniem do konsultacji z lekarzem ginekologiem. Niepokojącym sygnałem są także nadmiernie długie cykle – dłuższe niż 35 dni, które mogą wskazywać na zaburzenia owulacyjne.

3. Jakie hormony wpływają na cykl płciowy?

Cyklem sterują  następujące hormony płciowe:

  • FSH (od ang. follicle-stimulating hormone, czyli hormon folikulotropowy albo folikulostymulina) oraz LH (od ang. luteinizing hormone, czyli hormon luteinizujący lub lutropina) wydzielane przez przysadkę mózgową. FSH i LH są hormonami z grupy gonadotropin;
  • estradiol i progesteron – wytwarzane w jajnikach.

4. Jaki wpływ na organizm kobiety mają hormony: FSH, LH, estradiol i progesteron?

W czasie trwania cyklu miesiączkowego zmienia się u kobiety poziom hormonów żeńskich, co jest przyczyną wahań nastrojów, a także zmian w wyglądzie skóry i włosów. Najmniej korzystnym okresem jest czas tuż przed miesiączką, kiedy poziom progesteronu jest najniższy.Jednak te objawy towarzyszą znacznie ważniejszym zmianom.

FSH, LH, estradiol i progesteron wywołują zmiany w całym organizmie kobiety po to, by przygotować go do ciąży. Przede wszystkim wywierają wpływ na zmiany w obszarze narządów rodnych kobiety – macicy, jajowodów, jajników i pochwy – przygotowując komórkę jajową do zapłodnienia i ścianki macicy do zagnieżdżenia się zarodka i rozwoju ciąży.

5. Jakie hormony wpływają na dojrzewanie komórki jajowej?

Procesami dojrzewania komórki jajowej sterują hormony FSH i LH wydzielane przez przysadkę mózgową, która jest gruczołem dokrewnym, regulującym wydzielanie hormonów przez pozostałe gruczoły endokrynne.

6. Jak FSH i LH wpływają na dojrzewanie komórki jajowej?

  • Hormon FSH stymuluje wzrost komórek jajowych w jajniku. Pod jego wpływem w jajnikach rozpoczyna się dojrzewanie pęcherzyków.
  • Pęcherzyk wypełnia się stopniowo płynem zawierającym estradiol. Jednocześnie we wnętrzu dojrzewa komórka jajowa.
  • Estradiol powoduje pogrubienie śluzówki macicy i jej regenerację po poprzedniej miesiączce.
  • Kiedy proces dojrzewania komórki jajowej trwający około 14 dni zostaje zakończony, drugi hormon przysadkowy LH stymuluje uwalnianie komórki jajowej z jajnika. Jest to proces zwany owulacją.

7. Co się dzieje z pęcherzykiem jajnikowym po owulacji, czyli po uwolnieniu komórki jajowej?

W miejscu pękniętego pęcherzyka, po wydostaniu się dojrzałej komórki jajowej na zewnątrz, powstaje przestrzeń, którą nazywamy ciałkiem krwotocznym przekształcającym się w ciałko żółte. To miejsce z chwilą powstania zaczyna wytwarzać progesteron.

8. Jakie znaczenie dla ewentualnej ciąży ma uwalniany przez ciałko żółte progesteron?

Progesteron przygotowuje śluzówkę macicy do zagnieżdżenia prawidłowo rozwiniętego embrionu, powodując jej silne ukrwienie. Tak przygotowana macica będzie mogła odżywić rozwijający się w niej zarodek. Niedobór progesteronu, może powodować utratę ciąży w każdej fazie jej rozwoju.

9. Co się dzieje w organizmie kobiety, gdy dochodzi do zapłodnienia komórki jajowej?

Zapłodnienie komórki jajowej przez dostający się do jej wnętrza plemnik oraz prawidłowy rozwój wczesnej ciąży przerywa rytm cyklu płciowego. Od tego momentu zaczyna się wytwarzanie przez jajnik hormonów inicjujących prawidłowe zagnieżdżenie się embrionu w macicy i dalszy rozwój ciąży, do momentu, kiedy powstałe łożysko przejmie tę funkcję, co następuje około 16-17 tygodnia ciąży.

Jeżeli komórka jajowa zostanie zapłodniona, ciałko żółte nie zanika. Przekształca się w tzw. ciałko ciążowe, produkujące progesteron. Pomaga on utrzymać rozwijającą się ciążę i w trakcie jej trwania hamuje dojrzewanie kolejnych komórek jajowych. Progesteron jest kluczowym hormonem fazy lutealnej cyklu oraz w przebiegu każdego etapu ciąży.

10. Co się dzieje w organizmie kobiety, gdy nie dochodzi do zapłodnienia komórki jajowej?

Gdy w ciągu kilkunastu godzin po owulacji nie dojdzie do zapłodnienia, ciałko żółte stopniowo zanika i przekształca się po 10 dniach w ciałko białawe. Wiąże się z tym stopniowe obniżanie poziomu progesteronu we krwi, co z kolei powoduje zmniejszanie ukrwienia śluzówki macicy. Po mniej więcej 12-14 dniach od owulacji zostaje ona usunięta poprzez złuszczanie śluzówki macicy (objawiające się jako miesiączka) trwa najczęściej  około 5 dni.

***

dr n. med. Mariusz Piątkowski
Absolwent Akademii Medycznej w Gdańsku, doktor nauk medycznych po Dziennych Studiach Doktoranckich na Akademii Medycznej w Gdańsku w Zakładzie Endokrynologii Ginekologicznej. Znakomity ginekolog-położnik i lekarz prowadzący w klinice InviMed w Gdyni. Pogromca mitów podczas warsztatów dla pacjentów InviMed "Serio o miesiączkach".